Bliskość w związku: dlaczego można być samotnym we dwoje

Bliskość w związku najłatwiej zobaczyć po tym, czego brakuje. W sierpniu 2024 roku CBOS zapytał dorosłych Polaków, czy zdarzają im się sytuacje, w których czują się osamotnieni, chociaż dookoła są ludzie. Wśród osób w małżeństwie 16% odpowiedziało, że czasami, a kolejne 4%, że bardzo często albo cały czas. W związkach nieformalnych było to 24% i 8%.

Czyli mniej więcej co piąta osoba w małżeństwie i prawie co trzecia w nieformalnym związku zna to uczucie. Ma kogoś obok, a czuje się sama.

Dla nas ta liczba mówi więcej niż nagłówki o „epidemii samotności”, bo dotyczy czegoś, o czym rzadko się mówi wprost. Można mieszkać z kimś, spać w jednym łóżku i dzielić kalendarz, a mimo to nie czuć się blisko. Poniżej zebraliśmy, co mówią o tym badania, z czego według nich składa się bliskość i dlaczego zrobiliśmy z tego tematu pudełko z sześćdziesięcioma kartkami.

Samotność, która mieszka z kimś

W czerwcu 2025 roku Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała raport swojej Komisji do spraw więzi społecznych. Według niego samotności doświadcza mniej więcej co szósta osoba na świecie. Z samotnością wiąże się około 871 tysięcy zgonów rocznie, czyli około stu na godzinę, a osoby samotne mają dwa razy większą szansę na depresję.

Ciekawsza od liczb jest dla nas definicja. WHO opisuje samotność jako bolesne uczucie, które bierze się z luki między relacjami, jakie chcielibyśmy mieć, a tymi, które mamy. To coś innego niż izolacja, czyli obiektywny brak kontaktów z ludźmi. Samotność jest subiektywna, więc może dotyczyć kogoś, kto wraca do pełnego domu.

W Polsce ten trend widać w komunikacie CBOS „Kto jest najbardziej narażony na samotność?” z listopada 2024 roku. W 2017 roku 4% dorosłych mówiło, że mimo ludzi wokół czuje się osamotnionych bardzo często albo cały czas. W 2024 roku było to już 8%. Najwięcej takich odpowiedzi padło w grupach 18-24 i 25-34 lata (12 i 13%) oraz wśród mieszkańców dużych miast.

Związek przed tym chroni, ale nie całkowicie. Single deklarowali stałe poczucie osamotnienia cztery razy częściej niż osoby w małżeństwie (16% wobec 4%). Kiedy jednak doliczyć odpowiedź „czasami”, wśród samych małżonków robi się z tego co piąta osoba. Bycie w związku i bycie blisko to dwie różne rzeczy, a dane pokazują to czarno na białym.

Z czego składa się bliskość w związku

Kiedy myślimy o bliskości, przychodzą do głowy rozmowy do trzeciej w nocy, wspólne wyjazdy i rocznice. Badania pokazują coś dużo mniej spektakularnego.

John Gottman od lat siedemdziesiątych obserwował pary w swoim laboratorium. Zwrócił uwagę na drobne próby nawiązania kontaktu, które nazwał „bids for connection”. To może być komentarz o ptaku za oknem, westchnienie nad telefonem albo pytanie, czy pamiętasz tamtą knajpę z wakacji. Na każdą taką zaczepkę druga osoba może odpowiedzieć, przepuścić ją bez reakcji albo zareagować z irytacją.

W jednym z jego badań pary nowożeńców obserwowano, a potem sprawdzono, co się z nimi stało po sześciu latach. Pary, które wciąż były razem, odpowiadały na takie zaczepki w 86% przypadków. Pary, które się rozwiodły, średnio w 33%. Różnica nie dotyczyła wielkich gestów, tylko tego, czy ktoś podnosi wzrok, kiedy druga osoba mówi coś zupełnie zwyczajnego.

Podobny wniosek płynie z Harvard Study of Adult Development, jednego z najdłuższych badań nad dorosłym życiem, prowadzonego od 1938 roku. Jego dyrektor Robert Waldinger mówił w Harvard Gazette, że najzdrowsi w wieku 80 lat byli ci, którzy w wieku 50 lat byli najbardziej zadowoleni ze swoich relacji. Tego, jak ktoś się zestarzeje, nie przewidywał poziom cholesterolu w średnim wieku, tylko jakość bliskich relacji.

Jeśli złożyć te badania razem, bliskość w związku wygląda mniej jak uczucie, które się ma albo nie ma, a bardziej jak suma setek małych reakcji w ciągu tygodnia. O tym, że czułość robi tu więcej niż seks, pisaliśmy w tekście Dlaczego czułość wygrywa z seksem?

Dlaczego bliskość gaśnie po cichu

Od kilku lat czytamy Wasze komentarze pod rolkami @relacjebeztabu o tym, czego brakuje w związku. Rzadko chodzi w nich o kryzys. Częściej o wiadomość w środku dnia, o dotyk bez powodu, o pytanie zadane z uwagą, a nie w biegu.

Te rzeczy mają jedną wspólną cechę: najłatwiej je odłożyć. Jak ich nie zrobisz, nic się nie dzieje. Nie ma kłótni ani trzaskania drzwiami. Jest po prostu trochę ciszej niż rok temu, a za rok jeszcze trochę ciszej.

Druga sprawa to sposób, w jaki działa głowa. Psychologia nazywa to efektem negatywności: złe rzeczy ważą w pamięci więcej niż dobre tej samej wielkości. Niewyniesione śmieci widać od progu, a kawy, która codziennie rano stoi gotowa, po kilku tygodniach nikt już nie zauważa. U nas widać to po Kamilu, któremu docenianie na głos zwykłych rzeczy przychodzi z trudem. Nie dlatego, że ich nie widzi, tylko dlatego, że przestały być wydarzeniem.

Trzecia sprawa siedzi w kieszeni. Wieczór na kanapie z dwoma telefonami to rzadko zła wola, częściej zwykła wygoda. Tyle że każda z tych drobnych zaczepek, o których pisał Gottman, przegrywa wtedy z powiadomieniem. WHO zresztą wymienia technologie cyfrowe wśród czynników, które sprzyjają samotności. Szerzej o tym w tekście Czy twój telefon wie o tobie więcej niż ty sam?

Żadna z tych rzeczy nie psuje związku z dnia na dzień. Razem sprawiają, że dwie osoby, które nadal się lubią, zaczynają żyć obok siebie. A kiedy znika jeszcze dotyk, robi się z tego temat, o którym pisaliśmy w Czy brak intymności oznacza koniec związku?

Blisko: 30 dni małych gestów

Skoro bliskość składa się z drobnych reakcji, które najłatwiej odłożyć, pomysł był prosty: zdjąć z pary wymyślanie, co dziś zrobić. Tak powstało Blisko, nasze 30 dni małych gestów dla par, wydane razem z fansi.pl. Pierwszą wersję testowały znajome pary jesienią 2025 roku, a dziś gramy w nie także my.

Wygląda to trochę jak kalendarz z kartkami do zrywania, tylko w dwóch egzemplarzach: jeden dla niej, drugi dla niego. Stawiacie je gdzieś na widoku, na komodzie albo przy łóżku. Rano każde z Was odrywa swoją kartkę i czyta, co ma dziś zrobić dla drugiej osoby, a obok jest podpowiedź, jak to zrobić, i dwa zdania o tym, po co.

Swoich zadań sobie nie zdradzacie, więc w ciągu dnia nie wiesz, co Cię spotka z drugiej strony. Po dwóch tygodniach i na koniec miesiąca siadacie razem. Każde zapisuje trzy rzeczy, które zrobił partner i które najbardziej się spodobały, a potem wymieniacie się kartkami.

Zadania nie wymagają planowania ani pieniędzy. Większość zajmuje kilka minut i da się ją zrobić w zwykły wtorek, między pracą a kolacją.

Pierwszego dnia on ma rano przytulić partnerkę i nie puszczać przez co najmniej 20 sekund. Brzmi banalnie, dopóki się nie spróbuje, bo dwadzieścia sekund w czyichś ramionach trwa dłużej, niż się wydaje. W badaniu Light, Grewen i Amico z 2005 roku kobiety, które częściej przytulały się z partnerem, miały zresztą wyższy poziom oksytocyny i niższe ciśnienie krwi.

Ona ósmego dnia zamiast zwykłego „co słychać?” pyta, co przyjemnego przytrafiło mu się ostatnio, i dopytuje, dlaczego akurat to. Trzynastego dnia proponuje spacer bez telefonów, a jak nie ma na niego czasu, to chociaż herbatę, też bez telefonów. On czternastego dnia pyta, co w minionym tygodniu sprawiło jej największą radość, i po prostu słucha.

W gruncie rzeczy to ćwiczenie z tego, o czym pisał Gottman: zauważyć drugą osobę w zwykły dzień i odpowiedzieć na to, co mówi.

Blisko pogłębia to, co już między Wami jest. Jeśli od miesięcy więcej się kłócicie, niż rozmawiacie, najpierw potrzebna jest rozmowa, a czasem terapeuta. Mówimy to wprost, bo wolimy, żeby ktoś sięgnął po pudełko wtedy, gdy faktycznie może mu pomóc.

Blisko kosztuje 179 zł i jest dostępne wyłącznie na stronie wydawcy fansi.pl. Kartki są numerowane, więc zaczynacie w dowolny dzień, byle oboje tego samego. Jak wygląda pudełko w środku, pokazaliśmy na zdjęciach we wpisie Prezent na Dzień Chłopaka, który dostajecie oboje.

Nie wiemy, czy u Was bliskość gaśnie po cichu, czy z hukiem. Dane CBOS mówią tylko tyle, że jeśli czasem czujecie się samotni obok kogoś, nie jesteście w tym sami.

A u Was? Kiedy ostatnio ktoś w domu podniósł wzrok, kiedy powiedzieliście coś zupełnie zwyczajnego?